Boterbonen zijn gele sperziebonen. De naam boterboon kan voor verwarring zorgen. In Engelstalige recepten worden grote witte limabonen vaak butter beans genoemd. Dat is een andere bonensoort. In dit artikel gaat het over de verse gele sperzieboon.
Wat zijn boterbonen?
Boterbonen horen tot dezelfde plantensoort als groene sperziebonen. De gele kleur hoort bij het ras. Het zijn dus geen groene bonen die door lang bewaren geel zijn geworden. Je eet de hele boon of peul, inclusief de boontjes die erin zitten. Als boterbonen te lang aan de plant blijven hangen, worden de zaden dikker en kan de peul taai of draderig worden. Telers oogsten ze daarom al voordat de bonen helemaal rijp zijn.
Er bestaan verschillende soorten boterbonen. Sommige groeien aan lage planten; dat zijn stambonen. Andere rassen groeien langs stokken of touw omhoog en worden stokbonen genoemd. De lengte, dikte en kleur van de peulen kunnen per ras verschillen.
Waar komen boterbonen vandaan en wanneer kun je ze kopen?
De gewone boon, waar ook de boterboon en de groene sperzieboon bij horen, komt oorspronkelijk uit Midden- en Zuid-Amerika. Na de komst van bonen naar Europa werden verschillende rassen geselecteerd op kleur, vorm, groeiwijze en gebruik. Zo ontstonden onder andere groene, gele en paarse sperziebonen.
Boterbonen kun je ook in Nederland in een moestuin telen. De planten houden van warmte en verdragen geen nachtvorst. Ze worden daarom pas gezaaid als de grond voldoende is opgewarmd. Ze worden dan vooral in de (na)zomer geoogst. De boterbonen worden in Nederland nauwelijks professioneel geteeld, op een enkele biologische teler na. De boterbonen die je op de markt koopt, komen vooral uit België. Daarom zie je boterbonen ook niet als reguliere groente in de winkels.
Verse boterbonen zijn van juli/augustus tot september verkrijgbaar. Je vindt ze onder andere op de markt, bij een groentewinkel of in een boerderijwinkel. Je hebt een grote kans dat je er echt naar moet zoeken.
Zo herken je verse boterbonen
Verse boterbonen hebben een gelijkmatige gele tot lichtgele kleur. De peulen voelen stevig aan en zijn niet slap, uitgedroogd of gerimpeld. Buig voorzichtig een boon. Een verse boon breekt vrij gemakkelijk. Als de peul alleen meebuigt en taai aanvoelt, is hij waarschijnlijk al wat ouder. Die kun je dus beter in de winkel laten liggen. Laat boterbonen met natte plekken, schimmel of grote bruine verkleuringen liggen. Kleine kleurverschillen hoeven geen probleem te zijn, zolang de peulen stevig en droog zijn.
Boterbonen schoonmaken
Spoel de boterbonen onder koud stromend water en laat ze uitlekken in een vergiet. Snijd of breek dan het steelaanzetje van iedere boon. Het dunne puntje aan de andere kant kun je ook verwijderen, maar dat is niet altijd nodig. Controleer tijdens het schoonmaken of er langs de naad een harde draad loopt. Bij moderne rassen komt dat minder vaak voor, maar oudere of grotere bonen kunnen nog draderig zijn. Haal de harde draad weg, als die er zit.
Kleine boterbonen kun je heel laten. Lange exemplaren kun je eenmaal doormidden breken. Maak de stukken ongeveer even groot, zodat ze gelijkmatig gaar worden. Boterbonen zijn dus net als sperziebonen breekbonen. Je breekt ze; anders dan bij snijbonen, die snijd je klein.
Boterbonen moeten altijd worden gekookt
Boterbonen kun je niet rauw eten. Net als groene sperziebonen bevatten ze van nature lectine. Deze stof wordt door voldoende verhitting onschadelijk gemaakt. Alleen afspoelen met heet water of heel kort bakken is niet genoeg. De bonen moeten tijdens de bereiding helemaal (beet)gaar worden.
Boterbonen koken
Breng een pan met ruim water aan de kook. Voeg de schoongemaakte boterbonen toe en breng het water opnieuw aan de kook. Kook de boterbonen ongeveer 8 tot 10 minuten. Jonge, dunne bonen zijn vaak iets sneller gaar dan grote exemplaren. Proef altijd een boon voordat je de bonen afgiet. Een gare boterboon is zacht genoeg om makkelijk door te bijten, maar hoeft niet uit elkaar te vallen. De binnenkant mag niet meer rauw, hard of taai, maar nog wel stevig zijn. Giet de boterbonen na het koken direct af. Laat ze niet onnodig lang in het hete kookwater staan, want dan worden ze steeds zachter.
Boterbonen stomen
Je kunt boterbonen ook stomen. Leg de schoongemaakte bonen in een stoommand boven kokend water en sluit de pan met een deksel. Stoom de bonen tot ze helemaal gaar zijn. Dit duurt meestal iets langer dan koken in water. Controleer daarom regelmatig een boon.
Boterbonen bakken of wokken
Wil je boterbonen bakken of wokken? Kook ze dan eerst een paar minuten voor. Laat ze goed uitlekken en bak of wok ze daarna verder tot ze volledig gaar zijn. Van tevoren koken voorkomt dat de buitenkant uitdroogt of bruin wordt terwijl de binnenkant nog rauw is. Ook voor een ovenschotel kun je boterbonen het beste eerst kort voorkoken. Gebruik je al volledig gekookte boterbonen, voeg ze dan pas tegen het einde van de bereiding toe. Ze hoeven dan alleen nog goed warm te worden.
Boterbonen blancheren
Blancheren betekent dat je de bonen kort kookt en daarna direct afkoelt. Dit doe je vooral als je boterbonen wilt invriezen of later verder wilt bereiden. Breng een ruime pan water aan de kook. Voeg de schoongemaakte boterbonen toe en kook ze 2 tot 3 minuten. Schep ze daarna direct in een kom met koud water. Door het snelle afkoelen stopt het garen. Laat de boterbonen goed uitlekken en droog ze voordat je ze verpakt. Geblancheerde bonen zijn nog niet volledig gaar. Je moet ze dus later, of na het ontdooien, verder garen.
Verse boterbonen bewaren
Bewaar boterbonen ongewassen. Door achtergebleven vocht kunnen de bonen sneller bederven. Was ze pas vlak voordat je ze gaat bereiden. Leg de bonen op een koele plaats of in de groentelade van de koelkast. Bewaar ze niet in een volledig afgesloten plastic zak. In een papieren zak of losjes geopende verpakking kan het overtollige vocht beter ontsnappen. Gebruik verse boterbonen bij voorkeur binnen een paar dagen.
Gekookte boterbonen bewaren
Laat overgebleven gekookte boterbonen snel afkoelen. Doe ze binnen twee uur in een schone, goed afsluitbare bewaarbak en zet die in de koelkast. Bewaar gekookte boterbonen maximaal twee dagen. Verwarm ze voor gebruik opnieuw helemaal door. Gooi de bonen weg als ze slijmerig zijn, vreemd ruiken of zichtbare schimmel hebben.
Boterbonen invriezen
Verse boterbonen kun je goed invriezen. Maak ze eerst schoon en blancheer ze 2 tot 3 minuten. Koel ze daarna direct af in koud water. Laat de bonen goed uitlekken en dep ze droog. Verdeel ze vervolgens over kleine porties en verpak ze luchtdicht in diepvriesbakjes of stevige diepvrieszakken. Schrijf de inhoud en de invriesdatum op de verpakking. Gebruik de boterbonen bij voorkeur binnen een jaar. Hoe langer je ze bewaart, hoe zachter de structuur na het bereiden kan worden. Bevroren boterbonen hoeven meestal niet eerst te ontdooien. Doe ze rechtstreeks in kokend water en kook ze tot ze volledig gaar zijn.
