Je ziet ze in het najaar overal liggen: oranje pompoenen, beige flespompoenen, groene pompoenen en kleine pompoentjes met bobbels en vreemde vormen. Maar kun je ze ook allemaal eten? Nee. En alleen naar de kleur of vorm kijken is niet genoeg om te bepalen welke pompoensoorten je kunt eten en welke alleen voor de sier bedoeld zijn.
Koop je een pompoen bij de groenteboer, op de markt of in de supermarkt en wordt hij daar als groente verkocht, dan heb je eigenlijk altijd een eetbare pompoen. Bij sierpompoenen is dat anders. Die worden gekweekt voor hun vorm en kleur, niet om op te eten. Als je pompoenen rechtstreeks bij een teler, een kraampje langs de weg, of misschien wel uit iemands moestuin haalt, dan is het goed om te weten met welke pompoensoort je te maken hebt.
Flespompoen of butternut
De flespompoen herken je heel makkelijk. Hij is langwerpig met een dikkere onderkant en heeft meestal een gladde beige schil. Als je hem opensnijdt, zitten de pitten alleen in het bolle onderste deel. Daardoor houd je relatief veel vruchtvlees over.
Deze pompoen wordt ook verkocht met de Engelse naam butternut squash. Het is gewoon hetzelfde. Laat je dus niet wijsmaken dat je voor een recept speciaal een butternut moet zoeken, terwijl je boven een kist flespompoenen staat.
Het vruchtvlees van de flespompoen of butternut blijft bij roosteren en bakken vrij stevig en de pompoen is makkelijk in blokjes te gebruiken. De schil wordt tijdens het garen zachter, maar is steviger dan die van een Hokkaido. Je kunt hem daarom schillen als je een glad resultaat wil.
Hokkaido, Uchiki Kuri en rode kuri
Dit is die kleinere, ronde tot iets druppelvormige oranje pompoen die je in het seizoen veel ziet. De namen zorgen nogal eens voor verwarring. Hokkaido wordt als algemene naam gebruikt en Uchiki Kuri is een bekend ras binnen deze groep. Ook de naam rode kuri kom je tegen.
Een groot voordeel is dat je de schil gewoon kunt eten. Was de pompoen goed, verwijder beschadigde plekken en gaar hem met schil en al. Bij oudere exemplaren kan de schil wat steviger zijn, maar tijdens roosteren, koken of stoven wordt hij normaal gesproken zacht genoeg om mee te eten.
Dat scheelt werk, maar het is ook een goede reden om niet iedere pompoen te gaan schillen. Kijk eerst welke soort je hebt.
Muskaatpompoen
Een muskaatpompoen is vaak flink groter. Je herkent hem aan de brede, afgeplatte vorm en de duidelijke ribben. De kleur kan tijdens het rijpen veranderen van groen naar beige of bruinoranje. Omdat zo’n hele pompoen behoorlijk groot kan zijn, zie je hem ook regelmatig in stukken verkocht.
De schil is een stuk steviger dan bij een kleine Hokkaido. Die haal je er meestal af als je het vruchtvlees gaat verwerken. Koop je een afgesneden stuk, kijk dan vooral naar het snijvlak. Dat hoort stevig te zijn. Een nat, glibberig of ingezakt stuk kun je beter laten liggen.
Spaghettipompoen
Een spaghettipompoen ziet er van buiten niet spectaculair uit: meestal ovaal en geel tot lichtgeel. Pas na het garen zie je waarom hij zo heet. Schraap je met een vork door het vruchtvlees, dan valt dat uiteen in lange draden.
Dat is dus geen truc waarbij je een gewone pompoen op een bepaalde manier moet snijden. Het is een eigenschap van deze pompoensoort. Wil je die draden, dan moet je ook echt een spaghettipompoen kopen.
En die grote Halloweenpompoen dan?
Een grote oranje pompoen die voor Halloween wordt verkocht, is niet altijd een sierpompoen. Veel van die grote pompoenen zijn gewoon eetbaar. Ze zijn alleen vaak geselecteerd op formaat en vorm, omdat je er makkelijk een gezicht uit kunt snijden.
Het vruchtvlees kan daardoor wateriger en vezeliger zijn dan dat van pompoenen die vooral als eetbare pompoensoorten worden geteeld. Heb je er eentje uitgehold waarvan duidelijk is dat hij als eetbare pompoen verkocht is? Dan hoef je het vruchtvlees niet weg te gooien. Verwacht alleen niet hetzelfde resultaat als van een stevige flespompoen of Hokkaido.
Sierpompoenen wil je niet eten
Dan zijn er nog de kleine exemplaren in allerlei vreemde vormen, vaak met bobbels, strepen en felle kleuren. Die worden in mandjes, bij bloemisten of tussen herfstdecoraties verkocht. Dat zijn vaak sierpompoenen of sierkalebassen.
Gebruik die niet om mee te koken. Het probleem is niet dat iedere kleine of vreemd gevormde pompoen ook oneetbaar is. Er bestaan ook eetbare rassen met opvallende vormen. Het probleem is dat je aan de buitenkant niet kunt bepalen wat je hebt.
Staat er niet duidelijk bij dat de pompoen voor consumptie bedoeld is? Dan kun je die beter niet eten. Vraag het bij een teler desnoods gewoon na.
Een bittere pompoen eet je nooit op
Er is nog een waarschuwing die belangrijker is dan het leren herkennen van alle rassen. Smaakt een pompoen opvallend bitter, spuug hem dan uit en eet hem niet verder.
Pompoenen kunnen in uitzonderlijke gevallen cucurbitacines bevatten. Dat zijn stoffen die een sterk bittere smaak geven en waarvan je ziek kunt worden. Dit komt vooral voor bij zelfgekweekte pompoenen en planten die uit zelfgewonnen zaad zijn opgekweekt. Kruisingen met sierpompoenen kunnen daarbij een rol spelen.
Koken of roosteren maakt zo’n bittere pompoen niet alsnog geschikt om te eten. Proef je duidelijke bitterheid, dan gaat de pompoen weg. Dat is geen kwestie van een minder lekker ras of wat extra kruiden nodig hebben.
Zelf pompoenen kweken? Let op met eigen zaad
Heb je eetbare pompoenen en sierpompoenen bij elkaar in de tuin staan, dan kunnen insecten voor kruisbestuiving zorgen. Aan de pompoen die dat jaar aan je eetbare plant groeit, verandert daardoor niet ineens iets. Het risico zit vooral in het zaad dat je uit zo’n vrucht bewaart en het volgende jaar opnieuw zaait.
Daaruit kan een nieuwe plant groeien waarvan de vruchten andere eigenschappen hebben dan de pompoen waaruit je het zaad hebt gehaald. Gebruik daarom liever betrouwbaar gekocht zaad als je eetbare pompoenen kweekt en er sierpompoenen in de omgeving staan.
Je hoeft dus niet iedere pompoensoort uit je hoofd te kennen
Voor de keuken is het vooral belangrijk dat je weet wat je koopt. Een flespompoen, Hokkaido, muskaatpompoen of spaghettipompoen die als groente wordt aangeboden, kun je gewoon gebruiken. Een sierpompoen laat je liggen als je ermee wil koken.
En twijfel je bij een pompoen uit eigen tuin of uit een onbekende partij? Proef dan eerst een heel klein stukje. Is dat uitgesproken bitter, dan weet je genoeg: niet verder eten.
